Σε απόσταση μόλις 9 χιλιομέτρων νότια της πόλης της Καρδίτσας, δεσπόζει ένα μνημείο με τεράστια ιστορική και στρατηγική σημασία που παραμένει άγνωστο στους περισσότερους επισκέπτες της Θεσσαλίας. Πρόκειται για το βυζαντινό Κάστρο του Καλλίθηρου, το οποίο στέκει περήφανο στον ασβεστολιθικό λόφο του Αγίου Αθανασίου, προσφέροντας ένα μοναδικό ταξίδι στον χρόνο, από την ελληνιστική περίοδο μέχρι τα χρόνια του αυτοκράτορα Ιουστινιανού.
Το σημερινό Καλλίθηρο (παλαιότερα γνωστό ως Σέκλιζα), αποτελεί την έδρα του Δήμου Ιτάμου. Κάτω από τον σύγχρονο οικισμό αλλά και στον γειτονικό λόφο, κρύβονται τα ερείπια μιας σπουδαίας πόλης. Σύμφωνα με τα ευρήματα, στο σημείο αυτό τοποθετείται —με επιφύλαξη καθώς αναμένεται επιγραφική ταύτιση— ο αρχαίος οικισμός στον οποίο έχει αποδοθεί το όνομα «Καλλίθηρα».
Η ακρόπολη του ελληνιστικού αυτού οικισμού βρισκόταν στην κορυφή του λόφου του Αγίου Αθανασίου, μια τοποθεσία που προσέφερε εξαιρετική φυσική οχύρωση και ανεμπόδιστη θέα προς τον κάμπο και τα βουνά.
Το μυστικό του λόφου ήρθε ουσιαστικά στο φως χάρη στις εκτεταμένες ανασκαφικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 1997-1998 (στο πλαίσιο του Δικτύου Πολιτιστικών Διαδρομών του Β΄ Κ.Π.Σ.). Οι έρευνες αυτές αποκάλυψαν πάνω στα ερείπια της αρχαίας ελληνιστικής ακρόπολης ένα εντυπωσιακό, μικρό κάστρο, η κατασκευή του οποίου χρονολογείται στον 6ο αιώνα μ.Χ., στα χρόνια της βασιλείας του αυτοκράτορα Ιουστινιανού.
Το βυζαντινό φρούριο περικλείει μια έκταση περίπου 11 στρεμμάτων και εντυπωσιάζει με την αμυντική του οργάνωση:
Περίμετρος και τείχη: Ο αμυντικός περίβολος έχει συνολικό μήκος 437 μέτρα και πλάτος 1,90 μ.
Υλικά κατασκευής: Οι Βυζαντινοί κατασκευαστές χρησιμοποίησαν υλικό σε δεύτερη χρήση. Τεράστιοι γωνιόλιθοι, που προέρχονταν από τα παλαιότερα τείχη της ελληνιστικής πόλης, ενσωματώθηκαν στη νέα οχύρωση.
Πύργοι και Πύλες: Το κάστρο διέθετε πέντε ισχυρούς τετράγωνους πύργους (εκ των οποίων οι δύο προστάτευαν τη δυτική πλευρά) και δύο κύριες πύλες (μία ανατολικά και μία δυτικά).
Εσωτερική οργάνωση: Στην εσωτερική πλευρά των τειχών, κοντά στους πύργους, διασώζονται κτιστές κλίμακες (σκαλοπάτια) που οδηγούσαν τους φρουρούς στον περίπατο του τείχους. Παράλληλα, κατασκευάστηκαν ειδικοί κάθετοι αγωγοί για την απομάκρυνση των όμβριων υδάτων από το εσωτερικό.
Η επιλογή της συγκεκριμένης τοποθεσίας δεν ήταν καθόλου τυχαία. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται και στο ντοκιμαντέρ του G. Traveller [01:28], ο λόφος του Αγίου Αθανασίου ήλεγχε απόλυτα το φυσικό πέρασμα από τη θεσσαλική πεδιάδα προς τον δύσβατο ορεινό όγκο της Πίνδου και των Αγράφων. Το κάστρο εξυπηρετούσε αυστηρές στρατιωτικές ανάγκες, αποτελώντας ένα κρίσιμο παρατηρητήριο και σημείο ελέγχου των μετακινήσεων στην περιοχή, προστατεύοντας τον πληθυσμό του κάμπου από επιδρομές.
Παρακολουθήστε μια υπέροχη περιήγηση στο Κάστρο του Καλλίθηρου μέσα από τα εντυπωσιακά πλάνα του καναλιού G. Traveller:
Το Κάστρο του Καλλίθηρου στην Καρδίτσα αποτελεί έναν σπουδαίο κρίκο στην ιστορική αλυσίδα της Θεσσαλίας. Συνδέοντας την αρχαία ελληνιστική τέχνη με τη βυζαντινή αμυντική στρατηγική του Ιουστινιανού, στέκει μέχρι σήμερα ως ησυχαστήριο και μνημείο, ιδανικό για όσους αγαπούν την ιστορία, την αρχαιολογία και τις όμορφες περιπατητικές διαδρομές με θέα στον κάμπο και τα Άγραφα.
