Στην πατρώα μας Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η Θεσσαλία δεν ήταν απλώς μια γεωγραφική περιοχή, αλλά η Μεγάλη Βλαχία. Ένας τόπος όπου η ελληνικότητα συνάντησε τη λατινοφωνία, δημιουργώντας μια αδιάσπαστη αλυσίδα ακριτών που φύλαγαν τις «Θερμοπύλες» της αυτοκρατορίας για αιώνες.
Πολλοί αναρωτιούνται για την προέλευση του όρου «Κουτσόβλαχοι». Η αλήθεια κρύβεται στην οθωμανική ονομασία της Αιτωλοακαρνανίας ως Κιουτσούκ Ουλάχ (Μικρή Βλαχία). Από εκεί προέκυψε το αδόκιμο προσωνύμιο, ενώ η Θεσσαλία παρέμεινε στις πηγές ως η Μεγάλη Βλαχία.
Οι Βλάχοι (Αρμάνοι) είναι οι τελευταίοι Έλληνες που διασώζουν μια εκδοχή της δημώδους Λατινικής. Η λατινοφωνία τους δεν ήταν αποτέλεσμα μετανάστευσης, αλλά της μακραίωνης ρωμαϊκής κυριαρχίας και της συγκρότησης των πέντε Ρωμαϊκών Λεγεώνων (Θεσσαλίας, Ηπείρου κ.α.) από αυτόχθονες ορεισίβιους Έλληνες.
«Στο έμπα μπήκε σαν αϊτός, στο ξέβγα σαν πετρίτης Στο έμπα χίλιους έκοψε, στο ξέβγα δυο χιλιάδες…»
Οι Βλάχοι υμνήθηκαν στα ακριτικά έπος ως οι ακοίμητοι φρουροί της Εγνατίας Οδού και των Βασιλικών Στράτων.
Κατά τη βυζαντινή περίοδο, η Θεσσαλία διέθετε πλήρη αυτονομία με έδρα τη Λάρισα.
Σεβαστοκράτωρ Νικολιτζάς: Η ηγετική μορφή της Θεσσαλίας που αντιστάθηκε στον Βασίλειο Β’ τον Βουλγαροκτόνο.
Βενιαμίν εκ Τουδέλας: Ο ραβίνος που το 1159 περιέγραψε τους Βλάχους ως «αλαφρούς και γρήγορους σαν ζαρκάδια», ανυπότακτους σε κάθε εχθρό.
Ο κορυφαίος Εθναπόστολος, ο Ρήγας ο Βελεστινλής, γεννήθηκε στον βλαχομαχαλά του Βελεστίνου. Ως Αρμάνος, ένιωθε το εύρος της Ρωμιοσύνης και οραματίστηκε μια απελευθερωμένη πατρίδα που θα αγκάλιαζε όλους τους λαούς της Βαλκανικής.
Η θυσία του στον Δούναβη, μαζί με τον Βλάχο σύντροφό του Θεοχάρη Τουρούντζια, ήταν ο σπόρος που κάρπισε την Επανάσταση του 1821.
Από τα Αμπελάκια και τον παπα-Θύμιο Βλαχάβα, μέχρι τον Μακεδονικό Αγώνα και την Εθνική Αντίσταση, οι Θεσσαλοί Βλάχοι παρέμειναν στην πρώτη γραμμή:
Γ. Σβαρτς και η οικονομική επανάσταση των Αμπελακίων.
Μαλακάσι και Σούλι: Οι αγωνιστές που ακολούθησαν τον Διονύσιο τον Φιλόσοφο.
Πίνδος: Οι μαχητές που έπληξαν τους Τούρκους στον θεσσαλικό κάμπο.
