Όλοι γνωρίζουμε το κάστανο ως μια κορυφαία υπερτροφή του χειμώνα. Όμως, πότε ακριβώς εξημερώθηκε και πώς συνδέεται η Θεσσαλία με την άλλη άκρη του κόσμου; Μια αρχαιολογική ανακάλυψη στο Nagano της Ιαπωνίας έρχεται να ανατρέψει όσα γνωρίζαμε, στέλνοντας την ιστορία της καστανοκαλλιέργειας 10.000 χρόνια πιο πίσω!
Στην περιοχή Agematsu, βρέθηκαν δύο ολόκληρα κάστανα και εκατοντάδες θραύσματα που χρονολογούνται μεταξύ 12.900 και 12.700 ετών. Τα ευρήματα ανήκουν στην πρώιμη περίοδο Jomon και παρουσιάζουν ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: είναι τρυπημένα, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι της εποχής τα αποξήραιναν ή τα χρησιμοποιούσαν ως ιερά μενταγιόν σε τελετουργίες γονιμότητας.
Παρά την ανακάλυψη στην Ιαπωνία, η επιστημονική ονομασία και η ρίζα του καρπού μας οδηγούν πίσω στη δική μας γη. Το όνομα καστανέα (από όπου προήλθε το λατινικό Castanea sativa) έχει τις ρίζες του στην αρχαία Ελλάδα, με τη Θεσσαλία να θεωρείται η ιστορική του πατρίδα.
Στην αρχαιότητα, το κάστανο αποκαλούνταν και «Διός Βάλανος» (το βελανίδι του Δία), θεωρούμενο ιερός καρπός που προσέφερε δύναμη και επιβίωση.
Δεν είναι τυχαίο που οι αρχαίοι Έλληνες ιατροί, όπως ο Διοσκορίδης και ο Γαληνός, έγραψαν εκτενώς για τις φαρμακευτικές ιδιότητες των κάστανων. Ιστορικά, ο καρπός αυτός αντικαθιστούσε τα δημητριακά σε δύσκολες περιόδους. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του ελληνικού στρατού που επέζησε κατά την υποχώρηση από τη Μικρά Ασία (401-399 π.Χ.) τρεφόμενος αποκλειστικά με κάστανα.
Ήξερες ότι: Οι επιστήμονες πίστευαν ότι η συστηματική καλλιέργεια καστανιάς ξεκίνησε πολύ αργότερα. Τα ευρήματα στην Ιαπωνία, σε συνδυασμό με τη θεσσαλική παράδοση, αποδεικνύουν ότι ο άνθρωπος είχε μια «ιερή» σχέση με το καστανοδάσος εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Σήμερα, τα καστανοδάση του Κισσάβου και του Πηλίου συνεχίζουν να μας προσφέρουν αυτόν τον πολύτιμο καρπό. Η ιστορία των 12.800 ετών μας υπενθυμίζει ότι η Θεσσαλία δεν είναι μόνο ένας τόπος παραγωγής, αλλά μια κοιτίδα πολιτισμού και διατροφικής κληρονομιάς που φτάνει μέχρι την Άπω Ανατολή.
